Kluczową koncepcją w Ajurwedzie jest koncepcja trzech dosz. Świat składa się z pięciu żywiołów, które łączą się w pary, a każda para tworzy doszę odpowiadającą za określone funkcje w naszym ciele i umyśle.
Te dosze to: Vata (połączenie żywiołu powietrza i eteru); Pitta (połączenie żywiołu ognia i wody) i Kapha (połączenie żywiołu wody i ziemi). Wszyscy składamy się z trzech dosz, ale każdy z nas jest ich unikalną kompozycją. Zazwyczaj jedna lub dwie dosze wysuwają się na plan pierwszy i decydują o naszej konstytucji psychofizycznej. W kolejnych artykułach przyjrzymy się cechom i funkcjom każdej z nich, żeby móc odnaleźć je w sobie i odpowiednio balansować trybem życia i dietą. A zaczniemy od doszy Vata – nazywanej w Ajurwedzie królową wszystkich dosz. To najdelikatniejsza z dosz, która zaburza się najszybciej i często pociąga za sobą zaburzenia na poziomie pozostałych typów.
Vata to ruch, powietrze, lekkość i przepływ. W naszym organizmie odpowiada za oddech, zmysły, układ nerwowy, mowę, krążenie krwi, ale także trawienie i wydalanie. Siedzibą Vaty w ciele jest dolna część brzucha, jelito grube, układ moczowy i płciowy, a także nasze kości i stawy.
Osoby, u których przeważa Vata są zazwyczaj bardzo szczupłe, eteryczne, często trudno im przybrać na wadze. Mają cienkie i delikatne włosy, małe, wąskie usta i niskie czoło. Często w ich ciele widoczne są różne dysproporcje: np. krzywe i drobne zęby nieregularne rysy twarzy, krzywy nos. Typy Vata mają zazwyczaj długie i szczupłe ręce i nogi, a także tendencję do wychładzających się dłoni i stóp.
Vata na poziomie umysłu charakteryzuje się niezwykłą wrażliwością i intuicją. Jest w kontakcie z tym, co pozamaterialne, wrażliwa na sztukę i bardzo uduchowiona. Często osoby typu Vata widzą i czują więcej. Są określane jako osoby wysokowrażliwe.
Jeśli dosza Vata jest zaburzona i mamy jej w ciele i w umyśle z byt wiele objawia się to problemami z trawieniem: zaparciami, wzdęciami lub naprzemiennym występowaniem zaparć i biegunek. A także tendencją do wysuszania ciała: suchej skóry, stawów, włosów. Problemami z układem rozrodczym: obniżonym libido, nieregularnymi miesiączkami u kobiet lub przedwczesną erekcją u mężczyzn. Na poziomie mentalnym nadmiar Vata powoduje lękliwość, niepewność, rozkojarzenie. Może być także przyczyną stanów depresyjnych.
Doszę Vata balansujemy regularnym trybem życia: stałymi porami posiłków i odpoczynku, ciepłym i prostym jedzeniem (doskonałe dla zaburzonej Vaty będą zupy i potrawy o zawiesistej i płynnej konsystencji). Osoby tego typu nie powinny jeść w nadmiarze rzeczy surowych i suchych, które wzmagają szorstkość i wychładzają ciało. Bardzo ważne są w diecie Vaty dobre tłuszcze: masło klarowane, olej sezamowy, a także sezam w postaci pasty tahini. Osoby tego typu powinny także unikać mrożonek, przetworzonego i odgrzewanego jedzenia. Niezwykle ważne jest dla nich regularne nawadnianie. Vaty zazwyczaj zapominają o piciu wody. Tymczasem ciepła woda pita małymi łyczkami w ciągu całego dnia jest dla osób tego typu niezwykle korzystna.
Na poziomie umysłu Vatę balansuje przede wszystkim sen, cisza i częste przebywanie na łonie natury, a także relaksacja, spokojna muzyka, unikanie zbyt dużego natłoku bodźców. Szczególnie wirtualnych. Skupienie się na jednej rzeczy. Vata jest niezwykle społeczna, potrzebuje poczucia wspólnoty i wsparcia grupy.
